Bu makale 21 Eylül 2023 tarihinde Ukrayna’nın DTÖ’ne sunduğu istişare talebinin maddi ve
hukuki dayanaklarını açıklamaktadır.
21 Eylül’de Ukrayna; Polonya, Macaristan ve Slovak Cumhuriyeti’ne karşı belirli tarım ürünlerinin
Ukrayna’dan ithal edilmesini yasaklamaları sebebiyle 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret
Anlaşması’nın (“GATT 1994”) XI:1, V:2, X:1, 4.2, and 5 Maddelerini ihlal ettiklerini iddia ederek
DTÖ’ne istişare talebinde bulundu. İhtilafı öncelikle hukuki sorunların geçmişini ana hatlarıyla
incelemek ve sonra GATT 1994’ün ihlal edildiği öne sürülen Maddelerinden bahsetmek suretiyle
aktaracağım. Önemle belirtmeliyim ki, Polonya, Macaristan ve Slovak Cumhuriyeti henüz karşı
argümanlarını sunmadı.
Her ne kadar ihtilafın maddi koşulları birbirlerine benzese de ihlalci oldukları iddia edilen
devletlerin hukuki düzenlemelerini bu devletlerin ve özel olarak AB’nin mevcut ihtilafa nasıl
sebebiyet verdiklerini esas alarak ayrı ayrı inceleyeceğim.
- Polonya
a) Polonya Ekonomik Kalkınma ve Teknoloji Bakanı tarafından kabul edilen 717 No.lu Karar
Ukrayna’dan geniş bir kapsamda tarım ürünleri ithalatını bu ürünlerin Polonya ülkesi
üzerinden transit geçişi dahil olmak üzere yasakladı.
5
b) Aynı Bakan tarafından 21 Nisan 2023 tarihinde kabul edilen 751 sayılı Karar, 717 sayılı
Kararın yerini almış ve 30 Haziran 2023 tarihine kadar uygulanmış, aynı kapsamdaki
Ukrayna menşeli tarım ürünlerine ithalat yasağı getirmiş lakin transit halindeki malları bu
yasaktan muaf tutmuştur.
c) AB Komisyonu tarafından kabul edilen 2 Mayıs 2023 tarihli (AB) 2023/903 sayılı Tüzüğün - Maddesi, Polonya’nın önceki önlemlerinin yerini almış ve dört kategorideki Ukrayna
tarım ürünlerinin ithalatına Polonya Cumhuriyeti, Macaristan, Slovak Cumhuriyeti,
Romanya ve Bulgaristan Cumhuriyeti’ne 5 Haziran 2023 tarihine kadar yasak getirmiş ve
bu önlemi uzatma imkanı tanımıştır.
Şu şekilde düzenlenmiştir: “Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce imzalanan sözleşmelerin
ifası hariç olmak üzere, bu Yönetmelik ekinde yer alan Ukrayna menşeli ürünlerin serbest dolaşıma
girmesi veya gümrük antrepo, serbest bölge veya dahilde işleme rejimine tabi tutulmasına yalnızca
Bulgaristan, Macaristan, Polonya, Romanya veya Slovakya dışındaki Üye Devletlerde izin verilecektir.”
d) AB Komisyonu tarafından kabul edilen 5 Haziran 2023 tarihli (AB) 2023/1100 sayılı
Yönetmelik, 2 Mayıs 2023 tarihli (AB) 2023/903 sayılı Tüzüğün 1. maddesinde getirilen
yasağı 15 Eylül 2023’e kadar uzattı.
2) Macaristan
a) 130/2023 sayılı Hükümet Kararnamesi (IV. 18.), Macaristan tarafından 18 Nisan 2023
tarihinde kabul edilmiş ve Ukrayna’dan et ürünleri, yumurta, bal, sebze, tahıl (buğday,
çavdar, arpa, mısır vb.), un, yağlı tohumlar, şeker ve şarap ithalatını geçici olarak
yasaklamıştır. 19 Nisan’dan 16 Eylül 2023’e kadar yürürlükteydi.
b) AB Komisyonu tarafından kabul edilen 2 Mayıs 2023 tarihli (AB) 2023/903 sayılı Tüzüğün - Maddesi, Macaristan’ın önceki önleminin yerini almış ve dört kategorideki Ukrayna tarım
ürünlerinin ithalatına Polonya Cumhuriyeti, Macaristan, Slovak Cumhuriyeti, Romanya ve
Bulgaristan Cumhuriyeti’ne 5 Haziran 2023 tarihine kadar yasak getirmiş ve bu önlemi
uzatma imkanı tanımıştır.
c) AB Komisyonu tarafından kabul edilen 5 Haziran 2023 tarihli (AB) 2023/1100 sayılı
Yönetmelik, 2 Mayıs 2023 tarihli (AB) 2023/903 sayılı Tüzüğün 1. maddesinde getirilen
yasağı 15 Eylül 2023’e kadar uzattı.
d) 130/2023 (IV.18.) Hükümet Kararnamesi’nde Değişiklik Yapılmasına Dair 430/2023
(IX.15.) Sayılı Hükümet Kararnamesi tahıl, kolza tohumu ve ayçiçeği tohumu, bazı et
ürünleri, buğday, çavdar, arpa, mısır (ve bunlardan yapılmış ürünler), sebze, şeker, şarap,
bal ve yumurta gibi Ukrayna ürünlerinin ithalatını yasakladı.
3) Slovak Cumhuriyeti
a) 13 Nisan 2023’te, Slovak Cumhuriyeti tarafından Ukrayna buğdayının işlenmesi ve yem ve
gıda zincirine dahil edilmesi ürünün bir numunesinde izinsiz bir pestisit (klorpirifos) tespit
edilmesi nedeniyle geçici olarak yasaklandı.
b) AB Komisyonu tarafından kabul edilen 2 Mayıs 2023 tarihli (AB) 2023/903 sayılı Tüzüğün - Maddesi, Slovak Cumhuriyeti’nin önceki önleminin yerini almış ve dört kategorideki
Ukrayna tarım ürünlerinin ithalatına Polonya Cumhuriyeti, Macaristan, Slovak
6
Cumhuriyeti, Romanya ve Bulgaristan Cumhuriyeti’ne 5 Haziran 2023 tarihine kadar yasak
getirmiş ve bu önlemi uzatma imkanı tanımıştır.
c) AB Komisyonu tarafından kabul edilen 5 Haziran 2023 tarihli (AB) 2023/1100 sayılı
Yönetmelik, 2 Mayıs 2023 tarihli (AB) 2023/903 sayılı Tüzüğün 1. maddesinde getirilen
yasağı 15 Eylül 2023’e kadar uzattı.
d) Slovak Cumhuriyeti’nin 466/2023 sayılı Kararı, Ukrayna’dan buğday, mısır, kolza tohumu
ve ayçiçeği tohumlarının ithalatını yasakladı. 15 Eylül 2023’ten 31 Aralık 2023’e kadar
yürürlükteydi.
Şikayetlerin Hukuki Temeli
Ukrayna; Polonya, Macaristan ve Slovak Cumhuriyeti tarafından kabul edilen yasal düzenlemelerin
aşağıdakileri ihlal ettiğini öne sürdü:
(i) Ukrayna’dan ihlalci oldukları iddia edilen devletlerin topraklarına tarım ürünleri ithalatını
yasakladığı veya kısıtladığı için GATT 1994’ün XI:1 Maddesi;
(ii) İhlalci oldukları iddia edilen devletlerin aldığı tedbirin de jure veya de facto Ukrayna tarım
ürünlerinin kendi topraklarından diğer AB Üye Devletlerine geçiş özgürlüğünü kısıtladığı
ölçüde GATT 1994’ün V:2 Maddesi;
(iii) İhlalci oldukları iddia edilen devletlerin söz konusu düzenlemelerini Ukrayna
Hükümeti’nin ve tacirlerin bunları öğrenmesini sağlayacak şekilde derhal yayınlamadıkları
için GATT 1994’ün X:1 Maddesi;
(iv) İhlalci oldukları iddia edilen devletlerin, ithalat yasakları ve Ukrayna tarım malları
üzerindeki kısıtlamalar gibi olağan gümrük vergilerine dönüştürülmesi gereken türden
önlemleri korudukları, bunlara başvurdukları veya geri döndükleri için Tarım Anlaşması’nın
4.2. maddesi; ve
(v) Inter alia ne AB’nin ne de ihlalci oldukları iddia edilen devletlerin GATT 1994’e göre
İmtiyaz Çizelgelerinde söz konusu ürünlerin çoğuna bu hükmün kapsamına giren önlemleri
uygulama haklarını saklı tutmuş olduğundan ve işbu tedbirlerin bir yükümlülük yerine
yasaklama şeklini alması ile beraber diğer DTÖ tarafı devletlere değil sadece Ukrayna ithal
mallarına uygulanması dolayısıyla ayrımcı olması yüzünden uygulanabilir olduğu ölçüde
Tarım Anlaşması’nın 5. Maddesi.
